Druga lekcja chemii w roku szkolnym 2023/2024
Temat: Czym zajmuje się chemia jako nauka? Zakres i zadanie chemii.
Celem strategicznym wyznaczonym na tę lekcję jest zmotywować uczniów do nauki poprzez wskazanie skutecznego sposobu zdobywania wiedzy oraz pokreślenie wartości posiadania wiedzy z chemii.
Pokaże Ci krok po kroku jak przeprowadzić tę lekcję. Do części zasadniczej tego wpisu dodałam wskazówki i refleksje wynikające z mojego doświadczenia zawodowego.
Lekcja wielokrotnie była sprawdzona w praktyce szkolnej. Jest ona elementem zestawu zawierającego trzy lekcje, które uważam za godne uwagi, ponieważ:
- pomagają ustawić współpracę z uczniami
- wspierają nauczyciela w budowaniu autorytetu
- mogą być inspiracją pomagającą w nauczaniu chemii
Jeżeli nie znasz założeń pierwszej lekcji to powinieneś przeczytaj wpis na tym blogu o edukacji Jak budować komunikację od pierwszej lekcji chemii, ponieważ lekcja druga jest kontynuacją pewnych form komunikacji przyjętych podczas lekcji pierwszej.
Stawiam na praktykę. Co przygotowałam w tym wpisie na blogu o edukacji:
- Szczegółowy plan działań potrzebny do przeprowadzenia lekcji
- Gotowy konspekt lekcji mieszczący się na jednej stronie A4
- Gotowa notatka do zeszytu ucznia
- Propozycję rozwiązań gotowych do wdrożenia podczas lekcji.
Kontynuujemy na drugiej lekcji konsekwentnie sposób komunikowania się, który zaczęliśmy budować podczas lekcji pierwszej.
Nauczyciel w sali lekcyjnej widzi więcej
Do Ciebie nauczycielu skierowana jest moja refleksja: Kiedy wchodzisz z uczniami do sali lekcyjnej to Ty jako nauczyciel wchodzisz do sali i …widzisz więcej.
Wchodząc na drugą lekcję dobrze mieć wiedzę w trzech kwestiach dotyczących:
- procedury obowiązującej w szkole, a dotyczącej zgłaszania zauważanych usterek w sali
- znajomości drogi ewakuacji z sali, w której masz lekcję
- procedury postępowania nauczyciela w przypadku zdarzenia związanego z pogorszeniem się stanu zdrowia ucznia lub zaistnienia wypadku w szkole
Posiadanie wiedzy w wyżej wymienionych kwestiach pozwala zdecydowanie spokojniej prowadzić lekcje. Warto też, mieć ze sobą rękawiczki jednorazowe. Jest to element twojego bezpieczeństwa osobistego gdyby przyszło udzielać pierwszej pomocy przedmedycznej. Pamiętam, że takie zalecenie dał nauczycielom ratownik medyczny przeprowadzający szkolenie w zakresie udzielania pierwszej pomocy.
Jeżeli interesuje Cię, te tematy skontaktuj się ze mną przygotuję materiał na ten temat.
PRZYGOTOWANIE DO LEKCJI
Po wejściu do sali podajesz komunikat organizacyjny:
Teraz mamy czas na rozpakowanie się. Proszę, aby każdy na ławkę wyłożył zeszyt do chemii, długopis, podręcznik i… wizytówkę. Mam nadzieję, że pamiętaliście o wykonaniu zadania domowego z pierwszej lekcji.
Poprosiłaś uczniów, aby rozpakowali się i wyłożyli wizytówki na ławki i pamiętaj, obiecałaś im, że taką swoją wizytówkę wykonasz. W tej sytuacji przygotowana przez siebie wizytówkę wystaw na biurko.
POWITANIE
Tak jak podczas pierwszej lekcji podajesz komunikat:
Proszę, abyście wstali – przywitamy się.
Wstajesz, wychodzisz zza biurka, podchodzisz bliżej uczniowskich ławek. Ale, tym razem nie będzie na powitanie słów: Dzień dobry. Opowiedz im krótko o ciekawym sposobie rozpoczynania zajęć, który był stosowany na Wydziału Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Opowiadałam młodzieży taką krótką historię:
Podczas studiów chemicznych miałam wykłady z chemii nieorganicznej, które prowadził pracownik naukowy uczelni pan docent Tadeuszem Sękowski. Docent w niestandardowy sposób witał się ze studentami i rozpoczynał swoje wykłady. Prosił, aby zajęcia rozpoczynać jednym zdaniem:
„Pamiętajcie, tylko rzetelna i systematyczna praca gwarantuje powodzenie w nauce chemii”.
Zdanie to było jednak wypowiadane z podziałem na role. Część tego zdania wypowiadał prowadzący, a cześć studenci.
Prowadzący zajęcia mówił:
Pamiętajcie. Tylko rzetelna i systematyczna praca….
A studenci dopowiadaliśmy drugą część zdania, czyli tekst:
… gwarantuje powodzenie w nauce chemii.
I teraz zaproponuję wam, abyśmy w taki sposób rozpoczynali nasze lekcje. Będzie to takie jedyne i niepowtarzalne przywitanie…między nami chemikami.
Zgoda?
Czyli ja jako nauczyciel powiem tę pierwszą część zdania:
– Pamiętajcie, tylko rzetelna i systematyczna praca…
A wy odpowiecie:
…gwarantuje powodzenie w nauce chemii.
Na podstawie mojego doświadczenia zawodowego mogę powiedzieć, że uczniowie przyjmowali chętnie ten rodzaj powitania. Co więcej to wspólnie wypowiedziane zdania tworzyło miłą atmosferę na początku lekcji.
SPRAWDZENIE OBECNOŚCI
Podajesz uczniom komunikat
Po powitaniu, czas na sprawdzenie obecności. Usiądźcie. Gdy będę sprawdzać obecność, to wy w tym czasie zastanówcie się i napiszcie na końcu zeszytów o czym można w szkole porozmawiać na przerwach. Podajcie propozycje tematów do rozmów.
Mamy taką sytuację: nauczyciel wykonuje teraz swoje obowiązki związane ze sprawdzaniem obecności, a uczniowie na końcu zeszytów zapisują tematy ogólne o czym porozmawiać na przerwie.
Po sprawdzeniu obecności pytasz, czy ktoś chciałby na ochotnika przeczytać teraz swoją pracę, czyli odpowiedź na pytanie: Na jakie wybrane tematy można porozmawiać na przerwie.
CZAS NA SPRAWDZENIE ZADANIA DOMOWEGO
Przypomnę, że zadaniem domowym z pierwszej lekcji było wykonanie wizytówki, na której miało być zamieszczone imię i nazwisko ucznia. Dodatkowo uczeń miał graficzne przedstawić to z czym kojarzy mu się chemia.
Wstajesz teraz zza biurka przechodzisz po sali między rzędami ławek spoglądając na wystawione przez uczniów wizytówki. Pokazujesz tym sposobem uczniom swoją konsekwencję. Jeśli zadałeś zadanie domowe to sprawdzasz wykonanie zadania .
Po przejściu po sali i podaniu kilku pozytywnych uwag, wracasz za biurko. Nadszedł czas na zaprezentowanie Twojej wizytówki.
U mnie wyglądało to tak, że na wizytówce umieściłam układ okresowy pierwiastków chemicznych, bo jest to symbol chemii. Pod układem okresowym pierwiastków zapisałam hasło motywacyjne: Tylko rzetelna i systematyczna nauka gwarantuje powodzenie w nauce chemii. Było Zapisane w dwóch językach polskim i angielskim, ponieważ uczyłam również w klasie dwujęzycznej.
Obok układu okresowego zamieszczony był obrazek przedstawiający …konia przy wodopoju.
Koń i chemia! Co mają wspólnego? Teraz nadszedł ważny moment tej lekcji.
Jeżeli uda ci się w tym momencie zrealizować zaplanowany cel strategiczny tej lekcji, czyli zachęcić, zmobilizować do nauki i pokazać sposób zdobywania wiedzy to będzie to najlepszy początek w drodze do wspólnej realizacji procesu dydaktycznego. Wytłumacz uczniom jak uczyć się chemii na przykładzie dość niestandardowym. Ja tłumaczyłam tak:
Stanęliśmy na początku roku przed ogromem wiedzy chemicznej, tak jakby u źródła wiedzy. I taka sytuacja jest trochę podobna do tej gdy koń stoi u wodopoju.
Konia można doprowadzić do wodopoju
nawet można łeb zanurzyć mu w wodzie
ale nie można go zmusić, żeby tę wodę pił
to zależy od niego.
Podobnie jest z nauką
- możesz mieć wiele książek w biblioteczce domowej
- można chodzić na korepetycję
- możesz siedzieć nad otwartym podręcznikiem, ale jeżeli czyni się to bezmyślnie to strata czasu
Dlatego od ciebie zależy, czy potrafisz i w jaki sposób wykorzystasz możliwość zdobywania wiedzy chemicznej. Możesz być obecny na lekcji, ale jeśli nie będziesz chciał zdobywać wiedzy chemicznej to tylko strata czasu. Jestem przekonana, że kiedy sam wykorzystasz możliwość zdobywania wiedzy z chemii podczas lekcji, z podręcznika, z Internetu to po pewnym czasie osiągniesz powodzenie w nauce chemii i może pomyślisz tak jak ja, że nauka może być cudowną pasją na całe życie.
Tyle na temat mojej wizytówki.
ZAPISANIE TEMATU LEKCJI
Podajesz komunikat organizacyjny:
Otwórzcie zeszyty zapiszcie temat lekcji. Ja w tym czasie zapiszę go w dzienniku.
Temat lekcji: Czym zajmuje się chemia jako nauka? – zakres i zadania chemii.
Teraz powoli podyktuje Wam notatkę do zeszytu.
Chemia jest nauką zajmującą się składem i budową materii oraz przemianami jakim to materia ulega. Zajmuje się również warunkami wpływającymi na szybkość i kierunek tych przemian.
A teraz pytanie?
Na podstawie zapisanego tekstu, gdybyście mieli powiedzieć bardzo krótko czym zajmuje się chemia to co powiedzielibyście?
Optymalna odpowiedź: Chemia zajmuje się materią.
Zapiszmy co to jest materia.
Materia jest to obiektywnie istniejąca rzeczywistość. Wszelkie tworzywo, z którego ukształtowane są ciała na Ziemi i we Wszechświecie zarówno widoczne jak i niewidoczne gołym okiem. Materia składa się z różnorodnych substancji.
A teraz pytanie?
Na podstawie zapisanego tekstu, gdybyście mieli powiedzieć bardzo krótko co to jest materia?
Optymalna odpowiedź: Materia to substancje.
Zapiszmy co to jest substancja
Substancja jest to część materii o określonych właściwościach fizycznych i chemicznych.
Najprostszy podział substancji. Substancje dzielimy na proste i złożone. Substancje proste to pierwiastki chemiczne. Substancja złożone to związki chemiczne.
W chemii mamy wiedzę teoretyczną , mamy doświadczenie, mamy zadania do rozwiązywania.
Zapiszmy przykład zadania chemicznego:
7,5 grama sodu wrzucono do zlewki zawierającej 50 gramów wody. Oblicz stężenie procentowe otrzymanego roztworu wodorotlenku sodu.
NIE ROZWIĄZUJ TEGO ZADANIA NA TEJ LEKCJI
Zwracam uwagę, aby nie rozwiązywać tego zadania na tej lekcji. Proszę tylko podać jako przykład treści zadania chemicznego. To jest ciekawe zadanie napisze o nim więcej w lekcji trzeciej.
Po zapisaniu treści zadania podaj komunikat:
Teraz odłóżcie na chwilę długopisy i posłuchajcie mojej wypowiedzi, nie musicie niczego zapisywać.
PRZYKŁAD
Na wybranym przykładzie trzeba wytłumaczyć dokładniej wcześniej podany tekst do zeszytów. Wybieram różne przykłady dla różnych klas.
Według mnie dobrym przykładem jest nadtlenek wodoru, którego 3% roztwór jest znany pod nazwą woda utleniona. Rysuję symbole pierwiastków z jakich składa się, rysuję budowę tego związku i zapisuję reakcję rozkładu. Zaciekawiam uczniów tematem tłumacząc, dlaczego woda utleniona polana na ranę pieni się. Mówią o właściwościach bakteriobójczych powstającego tlenu. Ale również zaciekawiam przypadkiem, w którym woda utleniona polana na ranę nie pieni się. Więcej napiszę na ten temat w innym wpisie.
Krótko podsumowując w tej części lekcji proszę wybrać jakiś ciekawy w/ g Ciebie nauczycielu przykład. Dobrze, gdyby on był połączony z życiem codziennym.
Warto uświadomić uczniom rozwój chemii. Chemicy ciągle otrzymują nowe substancje. Liczba znanych związków chemicznych ok. 67 milionów. Można przeczytać o liczbach znanych związków i systemie ich rejestrowanie w Wikipedii. Ale warto uczniom powiedzieć o internetowych zasobach specjalistycznej wiedzy chemicznej i dać przykład darmowej wyszukiwarki Google Scholar z publikacjami naukowymi. Tak od jednego przykładu przechodzimy do tematu olbrzymiej liczby związków chemicznych. Warto uświadomić uczniom piękno i złożoność chemii.
Mówimy o zagadnieniach z chemii kiedy analizujemy na przykład wzór wody utlenionej, ale również wtedy kiedy mówimy na przykład o teoretycznych badaniach procesów polimeryzacji olefin katalizowanych kompleksami metali przejściowych. Dobrze jest uzmysłowić uczniom potęgę chemii jako nauki.
PODSUMOWANIE
Przykładów możne podać bardzo wiele. Otworzycie teraz podręczniki, zobaczymy jakie przykłady wskazuje autor podręcznika.
Poproś uczniów o podawanie przykładów substancji chemicznych podanych w podręczniku. Ilość przykładów zależy od czasu, który został do końca lekcji. Rozplanuj tak czas, aby uczniowie mogli jeszcze zadać pytania i Ty mógłbyś na nie odpowiedzieć.
ZADANIE DOMOWE
Zadanie jest trochę niestandardowe
- Obejrzyj podręcznik i w kilku zdaniach napisz co ciekawego przeczytałeś w podręczniku. Jaki fragment podręcznika zaciekawił cię.
Na wykonanie w domu tego zadania przeznacz kwadrans, czyli takie 15 minut dla chemii. Obejrzyj podręcznik przeczytaj fragmenty, pooglądaj spis treści, zobacz też dołączone do podręcznika załączniki i wybierz fragment, który cię zaciekawił. Przeczytaj go i krótko opisz w zeszycie co przeczytałeś.
- Jeśli potrafisz to rozwiąż zadanie chemiczne zapisane podczas lekcji w zeszycie
Zapowiadam na kolejną lekcję krótki test wiedzy chemicznej dotyczący zagadnień, których uczyliście się w szkole podstawowej.
Na zakończenie lekcji jeszcze jedna prośba:
Jak wychodzisz z ławki obejrzyj się czy nie pozostawiłeś czegoś na ławce lub pod ławką. Zostaw porządek po sobie.
Na koniec lekcji możesz powiedzieć:
To wszystko co zaplanowałam na dzisiejsze nasze spotkanie. Dziękuje za uwagę.
KOMENTARZ
Podsumowując na podstawie mojego doświadczenia zawodowego uważam, że zadanie domowe z tej lekcji jest bardzo wartościowe. Stwarzasz uczniowi możliwość podejmowania decyzji i swobody wypowiedzi. Uczniowie napisali czasem niespodziewaną treść. Podam kilka przykładów. Uczeń napisał, że w tym podręczniku nic go nie zaciekawia. Inny napisał, że coś czytał, ale nic z tego nie rozumie. Tego typu zadanie jest dla nauczyciela bardzo wartościowym materiałem do analizy w pracy dydaktycznej. W przytoczonym jest zasygnalizowany problem, że tekst w podręczniku może być niezrozumiały dla ucznia. I po takim rozpoznaniu pamiętaj, że nauczyciel w procesie dydaktycznym jest niezastąpiony.
Czy udało się zmobilizować uczniów do nauki?
Jak uczniowie odebrali pomysł z koniem przy wodopoju? Pomysł z koniem przy wodopoju był w mojej opinii trafny. Zapadał w pamięć uczniów, mobilizował do nauki. Z mojego zawodowego doświadczenia pamiętam kilka wydarzeń, gdzie pojawił się koń i chemia. Maturzyści na zakończenie nauki chemii w liceum przynieśli mi grafikę wykonaną przez jednego z uczniów, która przedstawiała …konia przy wodopoju. Ta grafika towarzyszyła mi podczas wielu wydarzeń edukacyjnych.
Udostępniam bezpłatnie materiały
KONSPEKT DRUGIEJ JEKCJI
NOTATKA Z LEKCJI DO ZESZYTU UCZNIA
Zapamiętaj:
Nauczyciel w swojej pracy jest „sterem, żeglarzem, okrętem”. Podczas prowadzenia lekcji kieruj się swoją wiedzą i intuicją oraz doświadczeniem również tym życiowym. Musisz nie tylko przekazywać wiedzę podczas lekcji, ale przekonać uczniów o wartości tej wiedzy: posiadasz wiedzę podejmujesz lepsze decyzje. Dasz radę.
Jeżeli interesują Cię kolejne materiały do lekcji chemii to napisz w komentarzu lub skontaktuj się ze mną
